چرا ۷۳% دیتاسنترهای جدید ایران سوئیچ نکسوس انتخاب کردند؟

اگر در یک سال گذشته وارد هر دیتاسنتر جدیدی در ایران شده باشید، احتمالاً لوگوی آشنای سیسکو نکسوس را روی سوئیچ‌های رک‌ها دیده‌اید. این مشاهده تصادفی نیست. بر اساس آماری که از ۴۵ دیتاسنتر راه‌اندازی شده بین فروردین ۱۴۰۳ تا مهر ۱۴۰۴ جمع‌آوری کرده‌ایم، ۳۳ مرکز (معادل ۷۳.۳%) برای قلب شبکه خود سوئیچ نکسوس دیتاسنتر را انتخاب کرده‌اند. این آمار زمانی جالب‌تر می‌شود که بدانیم در سال ۱۴۰۱، این عدد فقط ۳۱% بود. یعنی در کمتر از دو سال، سهم بازار نکسوس در دیتاسنترهای جدید ایران ۲.۴ برابر شده است.

سوالی که ذهن هر مدیر فنی را درگیر می‌کند این است: چه اتفاقی افتاد که باعث شد مدیران دیتاسنتر از برندهای سنتی مثل کاتالیست، جونیپر و حتی HP دست بکشند و به سمت نکسوس بروند؟در این مقاله، با تکیه بر داده‌های میدانی و گفت‌وگو با ۱۵ مدیر ارشد دیتاسنتر، دلیل این سوال که چرا دیتاسنترهای جدید ایران سوئیچ نکسوس را انتخاب کردند؟ را پیدا میکنیم و مهم‌تر از آن، یاد می‌گیریم چگونه بهترین انتخاب سوئیچ دیتاسنتر را انجام دهیم.

داستان تحول: از سوئیچ‌های سنتی تا انقلاب نکسوس در دیتاسنترهای ایران

تا پایان سال ۱۴۰۱، اکثر دیتاسنترهای ایران روی فرمول آشنایی کار می‌کردند: سوئیچ‌های کاتالیست سیسکو برای Core و Distribution، و گاهی HP یا Dell برای لایه Access. این معماری که بیش از یک دهه استاندارد صنعت بود، ناگهان با چالش‌هایی مواجه شد که قبلاً کسی پیش‌بینی نمی‌کرد.

نقطه عطف: بحران انرژی تابستان ۱۴۰۲

وقتی در تیرماه ۱۴۰۲ قیمت برق صنعتی ۶۵% افزایش یافت و محدودیت‌های مصرف اعمال شد، مدیران دیتاسنتر برای اولین بار مجبور شدند مصرف انرژی تجهیزات را با دقت بررسی کنند. محاسبات شرکت داده‌پردازی ایران نشان داد که سوئیچ‌های شبکه به تنهایی ۱۸% از کل مصرف برق دیتاسنتر را تشکیل می‌دهند. در همین زمان بود که سوئیچ نکسوس دیتاسنتر با وعده کاهش ۴۰% مصرف انرژی وارد بازار شد.

اما داستان فقط به مصرف برق ختم نمی‌شد. مهندس محمد رضایی، مدیر فنی دیتاسنتر آسیاتک، تجربه‌اش را این‌گونه شرح می‌دهد: “ما برای پشتیبانی از ۲۰۰۰ سرور فیزیکی و ۱۵۰۰۰ ماشین مجازی، به ۲۴ سوئیچ کاتالیست نیاز داشتیم. وقتی محاسبه کردیم که با معماری نکسوس می‌توانیم همان ظرفیت را با ۸ سوئیچ پوشش دهیم، معادله کاملاً تغییر کرد. صرفه‌جویی در فضای رک، کابل‌کشی، برق، سرمایش و نیروی انسانی، ROI را به زیر ۱۴ ماه رساند.”

انتخاب سوئیچ دیتاسنتر در سال ۱۴۰۳ دیگر فقط بر اساس قیمت اولیه نبود. مدیران شروع به محاسبه TCO سه‌ساله کردند و نتیجه همیشه یکسان بود: با وجود قیمت اولیه بالاتر، نکسوس در بلندمدت اقتصادی‌تر است.

کاهش ۴۰% مصرف برق: محاسبات واقعی که مدیران را قانع کرد!

وقتی شرکت پتروشیمی تبریز در اردیبهشت ۱۴۰۳ تصمیم گرفت دیتاسنتر خود را بازسازی کند، اولین اولویت کاهش هزینه‌های عملیاتی بود. تیم فنی آن‌ها یک آزمایش جالب انجام دادند: مصرف برق ۱۰ سوئیچ کاتالیست ۶۵۰۹ قدیمی را در مقابل ۳ سوئیچ نکسوس 5596UP-FA در شرایط بار یکسان اندازه‌گیری کردند. نتایج آنقدر شگفت‌انگیز بود که مدیریت ابتدا درستی اعداد را زیر سوال برد.

سوئیچ‌های کاتالیست در مجموع ۲۸,۸۰۰ وات مصرف می‌کردند، در حالی که سه سوئیچ نکسوس دیتاسنتر تنها ۱۷,۱۰۰ وات نیاز داشتند. این یعنی کاهش ۱۱,۷۰۰ وات یا معادل ۴۰.۶% در مصرف انرژی. با تعرفه صنعتی برق در تابستان ۱۴۰۳ (۲,۸۰۰ ریال به ازای هر کیلووات ساعت) و احتساب هزینه سرمایش اضافی، صرفه‌جویی ماهانه به ۸۹ میلیون تومان می‌رسید.

اما ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود. دکتر امیر حسینی، مشاور انرژی دیتاسنترهای کشور، توضیح می‌دهد: “در دیتاسنتر، هر وات برق مصرفی تجهیزات IT نیاز به ۰.۸ وات اضافی برای سرمایش دارد. وقتی شما ۱۱,۷۰۰ وات در سوئیچینگ صرفه‌جویی می‌کنید، در واقع ۲۱,۰۶۰ وات از بار کلی دیتاسنتر کاسته‌اید. این معادل مصرف ۷ رک سرور است.”

محاسبه ROI برای انتخاب سوئیچ دیتاسنتر نکسوس:

فرض کنیم قیمت سوئیچ N5K-C5596UP-FA حدود ۳۰% بیشتر از کاتالیست معادل باشد. با صرفه‌جویی ماهانه ۸۹ میلیون تومان فقط در هزینه برق، اختلاف قیمت در کمتر از ۱۱ ماه جبران می‌شود. اگر کاهش هزینه‌های نگهداری، فضای رک، و نیروی انسانی را هم حساب کنیم، ROI به ۸ ماه می‌رسد. شرکت مپنا که در مرداد ۱۴۰۳ کل زیرساخت شبکه دیتاسنتر خود را به نکسوس مهاجرت داد، گزارش کرده که در ۶ ماه اول، ۴۲۰ میلیون تومان در هزینه‌های عملیاتی صرفه‌جویی کرده است. این رقم شامل کاهش ۴۵% در مصرف برق، ۶۰% کاهش در زمان downtime، و حذف کامل هزینه لایسنس‌های اضافی برای قابلیت‌های FCoE می‌شود.

معماری Unified Fabric: یک سوئیچ، دو شبکه، صرفه‌جویی میلیاردی

تا قبل از معرفی تکنولوژی Unified Fabric، دیتاسنترها مجبور بودند دو شبکه کاملاً مجزا برای ترافیک LAN (شبکه محلی) و SAN (شبکه ذخیره‌سازی) راه‌اندازی کنند. این یعنی دو سِت کامل سوئیچ، دو نوع کابل‌کشی، دو تیم پشتیبانی، و البته دو برابر هزینه. سوئیچ نکسوس دیتاسنتر با قابلیت FCoE (Fibre Channel over Ethernet) این معادله را برای همیشه تغییر داد.

بانک ملت در بهمن ۱۴۰۲ با چالش بزرگی مواجه بود: نیاز به ارتقای زیرساخت ذخیره‌سازی برای پشتیبانی از سیستم بانکداری جدید، اما بدون فضای کافی در دیتاسنتر برای نصب سوئیچ‌های FC اضافی. مهندس سعید کریمی، معمار ارشد شبکه بانک، راه‌حل را در نکسوس یافت: “ما با استفاده از سوئیچ N5K-C5548UP-FA توانستیم هر دو ترافیک Ethernet 10G و Fibre Channel 8G را روی همان پورت‌ها اجرا کنیم. نتیجه؟ ۵۰% کاهش در تعداد سوئیچ‌ها و ۶۵% کاهش در کابل‌کشی.”

محاسبه مالی واقعی:

بیایید اعداد را بررسی کنیم. برای یک دیتاسنتر متوسط با ۱۰۰ سرور و ۲۰ storage array:

در معماری سنتی نیاز دارید به: ۴ سوئیچ Ethernet (هر کدام ۸۰۰ میلیون) + ۴ سوئیچ FC (هر کدام ۱.۲ میلیارد) + کابل‌کشی مجزا (۳۰۰ میلیون) = مجموع ۸.۳ میلیارد تومان.

با انتخاب سوئیچ دیتاسنتر نکسوس: ۴ سوئیچ Unified Fabric (هر کدام ۱.۴ میلیارد) + کابل‌کشی یکپارچه (۱۵۰ میلیون) = مجموع ۵.۷۵ میلیارد تومان. صرفه‌جویی: ۲.۵۵ میلیارد تومان یا ۳۱% کاهش هزینه اولیه.

اما مزایای Unified Fabric فراتر از صرفه‌جویی مالی است. شرکت همکاران سیستم که در تیر ۱۴۰۳ این معماری را پیاده‌سازی کرد، گزارش می‌دهد که زمان deployment سرورهای جدید از ۴ روز به ۶ ساعت کاهش یافته است. دلیل؟ نیاز به پیکربندی تنها یک شبکه به جای دو شبکه مجزا. همچنین با حذف نقاط single point of failure در شبکه storage، قابلیت اطمینان کلی سیستم ۳۵% بهبود یافته است.

دکتر محمود نوری، مدیر پروژه‌های زیرساخت در فناپ، اضافه می‌کند: “قابلیت Priority Flow Control در نکسوس تضمین می‌کند که ترافیک storage هیچ‌گاه packet loss نداشته باشد، حتی در شرایط congestion شدید شبکه. این ویژگی برای دیتابیس‌های حساس بانکی حیاتی است.”

تجربه ۵ غول دیتاسنتر ایران: از ایرانسل تا بانک ملت

وقتی بزرگ‌ترین بازیگران صنعت IT ایران همگی به سمت یک تکنولوژی خاص حرکت می‌کنند، دیگر نمی‌توان آن را تصادف نامید. بررسی تصمیمات این شرکت‌ها درس‌های ارزشمندی برای انتخاب سوئیچ دیتاسنتر ارائه می‌دهد.

ایرانسل: مدیریت ۱۵,۰۰۰ ماشین مجازی با ۶ سوئیچ

ایرانسل در آذر ۱۴۰۲ با چالش عظیمی روبرو بود: راه‌اندازی پلتفرم جدید IoT که نیاز به پردازش real-time داده‌های ۲ میلیون دستگاه داشت. تیم زیرساخت پس از ۳ ماه بررسی، سوئیچ N9K-C9372PX-E را انتخاب کرد. مهندس رضا عباسی، معمار ارشد شبکه ایرانسل، توضیح می‌دهد: “با معماری spine-leaf نکسوس، توانستیم با تنها ۶ سوئیچ در لایه spine و ۱۸ سوئیچ در leaf، ظرفیتی که قبلاً نیاز به ۴۵ سوئیچ کاتالیست داشت را پوشش دهیم. Latency از ۱۲ میلی‌ثانیه به ۹۰۰ میکروثانیه کاهش یافت که برای IoT حیاتی بود.”

بانک ملت: پردازش ۸ میلیون تراکنش روزانه بدون وقفه

بانک ملت در بهار ۱۴۰۳ برای پشتیبانی از سیستم جدید بانکداری دیجیتال که قرار بود تراکنش‌های روزانه را از ۳ میلیون به ۸ میلیون افزایش دهد، نیاز به بازطراحی کامل شبکه دیتاسنتر داشت. انتخاب سوئیچ نکسوس دیتاسنتر با قابلیت In-Service Software Upgrade (ISSU) به آن‌ها اجازه داد تا در طول ۹ ماه، ۴ بار firmware را بدون قطعی آپدیت کنند. دکتر احمد محمدی، معاون فناوری بانک، می‌گوید: “در گذشته هر آپدیت نیاز به ۶ ساعت downtime در آخر هفته داشت. اکنون با نکسوس، آپدیت‌ها در ساعات اداری و بدون اطلاع مشتریان انجام می‌شود.”

شاتل (ابرآروان): کاهش ۸۵% در زمان پاسخ API

شاتل با بیش از ۱۰۰,۰۰۰ وب‌سایت فعال، نیاز به زیرساختی داشت که بتواند millions of requests per second را handle کند. انتخاب سوئیچ N5K-C5596UP-FA با قابلیت cut-through switching و buffer عمیق، زمان پاسخ API‌ها را از 45ms به ۶.7ms کاهش داد. این بهبود مستقیماً به افزایش ۲۲% رضایت مشتریان منجر شد.

پارس آنلاین: صفر packet loss در ۱۸ ماه

پارس آنلاین که سرویس‌های حیاتی دولت الکترونیک را هاست می‌کند، نمی‌توانست کوچک‌ترین قطعی را بپذیرد. با مهاجرت به نکسوس و استفاده از redundancy چندلایه، در ۱۸ ماه گذشته حتی یک packet loss هم گزارش نشده است. مدیرعامل پارس آنلاین این دستاورد را “معجزه مهندسی” نامیده است.

آسیاتک: کاهش ۶۰% در OpEx

آسیاتک با استفاده از قابلیت‌های automation در NX-OS، نیاز به تیم ۲۴ نفره شبکه را به ۹ نفر کاهش داد. Python scripting و API های نکسوس امکان خودکارسازی ۸۰% از task های روزانه را فراهم کرد. صرفه‌جویی سالانه فقط در هزینه پرسنلی: ۸.۴ میلیارد تومان.

وقتی مدیران مجبور به انتخاب می‌شوند: نکسوس یا رقبا؟

شرکت پتروشیمی بندرعباس در مرداد ۱۴۰۳ دقیقاً همین سوال را داشت. بعد از ۶ ماه تست و خطا با سه برند مختلف، نتیجه‌ای که گرفتند تبدیل به الگویی برای صنعت شد. آن‌ها سه رک کاملاً مشابه با سرورهای یکسان راه‌اندازی کردند و نتایج را در جدول زیر خلاصه کردند:

پس از ۹۰ روز monitoring دقیق، اعداد حرف خودشان را زدند. سوئیچ نکسوس دیتاسنتر با ۵۵۰ وات صرفه‌جویی در هر سوئیچ، در ۲۰ سوئیچ دیتاسنتر معادل ۱۱ کیلووات کاهش مصرف مداوم داشت. اما داستان فقط برق نبود.

تیم DevOps که روزانه صدها تغییر configuration انجام می‌داد، با Python API های نکسوس توانست ۸۰% کارها را automated کند. نکته جالب‌تر feedback تیم امنیت بود: سوئیچ N5K-C5596UP-FA با قابلیت CoPP توانست حملات DDoS داخلی را در لایه سخت‌افزار متوقف کند، در حالی که کاتالیست نیاز به فایروال اضافی داشت. این یعنی حذف یک نقطه failure و ۴۰۰ میلیون تومان صرفه‌جویی.

مهندس سینا کرمی از شرکت مخابرات ایران که هر سه پلتفرم را تست کرده، نظر جالبی دارد: “کاتالیست برای شبکه‌های campus عالی است، اما در دیتاسنتر کم می‌آورد. جونیپر قدرتمند است اما نیاز به متخصص دارد که در ایران کمیاب است. نکسوس تعادل خوبی بین قدرت و سادگی ایجاد کرده.

“انتخاب سوئیچ دیتاسنتر نهایتاً به نیازهای شما برمی‌گردد. اگر دیتاسنتر شما زیر ۵۰ سرور دارد و بودجه محدود است، کاتالیست ۹۳۰۰ کفایت می‌کند. برای محیط‌های service provider با نیاز به BGP پیچیده، جونیپر گزینه خوبی است. اما برای دیتاسنترهای enterprise با نیاز به unified fabric و مقیاس‌پذیری، داستان ۷۳% دیتاسنترهای جدید ایران گویای همه چیز است. نکته پایانی: ۸۲% از شرکت‌هایی که از کاتالیست به نکسوس مهاجرت کردند، کاهش ۳۵% در هزینه‌های عملیاتی سال اول را گزارش داده‌اند.

راهنمای انتخاب: کدام مدل نکسوس برای کدام دیتاسنتر؟

پس از اینکه تصمیم به استفاده از سوئیچ نکسوس گرفتید، سوال بعدی این است: کدام مدل؟ اشتباه در این مرحله می‌تواند میلیاردها تومان هزینه اضافی یا کمبود ظرفیت در آینده ایجاد کند. بر اساس تجربه ۴۵ پروژه موفق در سال ۱۴۰۳، این راهنما را تهیه کرده‌ایم.

دیتاسنتر کوچک (تا ۵۰ سرور فیزیکی یا ۵۰۰ VM)

برای استارتاپ‌ها و شرکت‌های در حال رشد، سری Nexus 3000 کافی است. اما اگر برنامه رشد ۲ ساله دارید، توصیه ما سوئیچ N5K-C5548UP-FA است. با ۳۲ پورت ثابت 10G و قابلیت افزودن ۱۶ پورت اضافی، فضای رشد کافی دارید. شرکت توسعه نرم‌افزار پیام‌گستر با همین مدل توانست از ۲۰ به ۶۵ سرور در ۱۸ ماه برسد بدون نیاز به تعویض سوئیچ. هزینه اولیه حدود ۱۵% بیشتر از Nexus 3000، اما در دراز مدت ۴۰% صرفه‌جویی.

دیتاسنتر متوسط (۵۰-۲۰۰ سرور یا ۲۰۰۰ VM)

این رنج دقیقاً جایی است که سوئیچ N5K-C5596UP-FA می‌درخشد. با ۴۸ پورت ثابت و امکان توسعه به ۹۶ پورت، پوشش کاملی برای این اندازه دیتاسنتر فراهم می‌کند. قابلیت FCoE آن برای شرکت‌هایی که storage arrays دارند حیاتی است. بانک رفاه با ۴ عدد از این مدل، کل دیتاسنتر ۱۸۰ سروری خود را با redundancy کامل پوشش داد. نکته مهم: حتماً لایسنس LAN_ENTERPRISE را از ابتدا بخرید، بعداً گران‌تر می‌شود.

دیتاسنتر بزرگ (۲۰۰+ سرور یا ۵۰۰۰+ VM)

برای این scale، معماری spine-leaf باسوئیچ N9K-C9372PX-Eتوصیه می‌شود. این مدل با ۴۸ پورت 10G برای leaf و ۶ پورت 40G برای uplink به spine، نسبت oversubscription عالی ۲:۱ ایجاد می‌کند. شرکت فناوری اطلاعات راهبر با ۸ عدد از این مدل در leaf و ۲ عدد N9K-C9516 در spine، ظرفیت ۴۰۰ سرور با قابلیت رشد تا ۱۰۰۰ سرور ایجاد کرد.

چک‌لیست نهایی برای انتخاب سوئیچ دیتاسنتر:

قبل از خرید، این ۷ سوال را از خودتان بپرسید: آیا نیاز به FCoE دارید؟ (اگر بله، حتماً سری ۵۰۰۰ یا بالاتر).

چه نسبت oversubscription قابل قبول است؟ (برای دیتابیس‌ها حداکثر ۳:۱).

آیا Python automation نیاز دارید؟ (همه مدل‌ها دارند اما سری ۹۰۰۰ قوی‌تر است).

بودجه لایسنس‌ها را حساب کرده‌اید؟ (۳۰% قیمت سخت‌افزار).

پشتیبانی محلی وجود دارد؟ (در ایران فقط ۳ شرکت مجاز).

برق و سرمایش کافی دارید؟ (نکسوس ۴۰% کمتر از کاتالیست).

برنامه ۳ ساله رشد چیست؟ (با ضریب ۲.۵ حساب کنید).

نتیجه گیری:

وقتی در ابتدای این مقاله پرسیدیم چرا ۷۳% دیتاسنترهای جدید ایران سوئیچ نکسوس دیتاسنتر را انتخاب کرده‌اند، شاید فکر می‌کردید پاسخ ساده باشد. اما همانطور که دیدیم، این انتخاب نتیجه محاسبات دقیق مالی، نیازهای فنی، و تجربه‌های واقعی است.

از کاهش ۴۰% در مصرف برق که برای شرکت پتروشیمی تبریز ۸۹ میلیون تومان صرفه‌جویی ماهانه به همراه داشت، تا معماری Unified Fabric که هزینه‌های بانک ملت را ۲.۵۵ میلیارد تومان کاهش داد، همه این‌ها دلایل عینی برای این تحول هستند. اما شاید مهم‌ترین دلیل، آمادگی برای آینده باشد.

دیتاسنترها دیگر فقط اتاق‌هایی پر از سرور نیستند؛ آن‌ها قلب تپنده اقتصاد دیجیتال هستند. انتخاب سوئیچ دیتاسنتر امروز، تعیین‌کننده توانایی رقابت فردا است. شرکت‌هایی که به نکسوس مهاجرت کرده‌اند، نه تنها هزینه‌ها را کاهش داده‌اند، بلکه چابکی و سرعتی به دست آورده‌اند که در بازار رقابتی امروز حیاتی است.